Wolfgang Busch, Plattdeutsch-Beauftragter des Landkreises Friesland, hielt am 20. Juni 2010 die Feuerrede

Füürreed an`n 20. Juni 2010 von Wolfgang Busch,

Plattdüütsch-Beupdragten von`n Landkreis Freesland


De Junidaag sünd warm un kloor
hell un fründlich schient de Sünn.
Flink un ievrig löppt dat Jahr,
is nu all meist half rüm.

Hoch steiht dat Gras nu in de Wischen,
de Buren, se sünd an`t Meien.
An`n Diek weegt sinnig sik de Rüschen,
un Mürgen danzt ehr`n Ringelreihn.
Un sitt`st du abends up de Bank,
denn bleiht dat rundüm all:
de Rosen an den Bogengang
un de Holunder up den Wall.

Mit dit lütt Gedicht von Margarete Wempen much ick jo instimmen up den hüütigen Abend.


Leve Heimatfrünn
`,

woller is een Jahr vergahn – un woller hebbt wi us hier baben up`n Heinenbarg tohoopfunnen.

De Heimatvereen Connfoor hett in oole Verbunnenheit all Heimatfrünn uproopen um us hier to drapen, um us een` lüttjen Sett von de Hektik in`n Alldag to besinnen.

Fiert ward de längste Dag in`t Jahr, de Sünn steiht pielliek över denn Wendekreis. In dissen Ogenblick steiht de Sünn up ehren Höchsstand över denn Horizont. Överall ward in disse Mittsömmernacht groode Füür anstickt, de reine fruchtbringende Wirkung hebben schöllt.

 

De Lüü van den Heimatvereen Connfoor mööt wi dankbar wäsen, dat se de Tradition hochholt un de Sünnenwendfier in oole Verbunnenheit to de domaliegenden Anwahner an disse Stee afholt. Een Gedenkstää, na de wi geern kamt un us dorup besinnen willt, wat de Sünn mit ehr Warmte un ehr Kraft us schenken deit.  

 

Wi wüllt hapen, dat de Eer sik noch lang`n dreiht un dat de Sünn eer Symbolkraft beholt, dat Warmende, dat Reinigende up de Eer to bringen. Wi hebbt nu, offwoll wi lang`n dorup luurt hebbt, tietwies de wunnerbar warme un moie Sömmertiet. Allens wast un gedeiht, un wi köönt ok all de eersten Früchte arnten.

 Allerdings hebb`t wi in de letzten Daag von de Warmte nich alltoveel markt. Moi warm is dat blots direkt in de Sünn. Gegen Abend treckt de Küll in`t Land, un man mött sik`n Jack övertrecken, wenn man Buten sitten will.


Leve Lü,

dat sik de Eer wieterhin so dreiht, as wi un us Öllern un Grootöllern dat Dag för Dag bitlang geneten druffen, blifft aftoluren. In de letzten Weeken wird wi jeden Dag mit nee`e Katastrophen konfrontert.

Wer harr dat för möglich holen, dat een Vulkan up Island, de johrelang kuum noch Teken von sik geven hett, mit eenmal dat Leven up usen Erdball to`n stahn bringt. Eerst hebbt de Isländer sik över de Touristenattraktion freut, doch denn käm de bannig groode swartbrune Wulk an`n Heven. Dor drüff up eenmal kien Fleeger mehr in de Luft. Urlauber, aver uk Geschäftslüü müssen ehre Reisen per Fleeger afsägen. Dor luurden groode Weltfirmen up Materialien um ehre Produktion an`t loopen to holen.

Noch schlimmer is dat mit de Ölkatastroph för de Küst von Amerika, in`n Golf von Mexiko. Dor löppt weekenlang Millionen un avermillionen Liter Öl ut een Boorlock in över dusend Meter Deepte. Överall ward de Erdkugel anbohrt um na Öl oder Gas to söken. Sekerheitsvörkehrungen staht achteran. För de Ölfirmen geiht dat Vandagen bloots nach um Profit. De Verantwortung för us`Eer, för Minsch, Planten un Deerten wat jümmer mehr vergeeten. Dat Utmaat von disse Katastroph`is nich aftosehn un wi sünd us seker, dat noch veele Generationen na us, mit dit Problem todoon hebbt.

Wi könt na`n Mand flegen un wüllt dor viellicht ok noch up wanen, aver de Eer un de Natur to erhollen, gelingt nich. De Natur wiest us de Grenzen up.

Verännerungen up use Eer nimmt immer mehr de Minsch in de Hand, wo de Natur dusende von Jahr`n to brückt hett. De Minsch hett uphört, sik siene Umwelt antopassen. De Minsch will jümmer mehr, he will Macht un jümmer mehr Provit för sick, un verschannelt dorbi us Erdkugel. Dorbi fallt mi dat Gedicht von Goethe „De Zauberlehrling“ in, wo dat heet: „De Geister, de ik reep, de ward`ik nu nich los“. Us mött klor wehn, dat de Minsch de Eer nich besitten deit un dat wi allens dorför doon mööt, us`Weltkugel to erhollen.


Leve Heimatfrünnen,

aver kamt wi torügg up use Heimat, us Tohuus, us Moderspraak un Brukdoom. Kicks du hüüt in`n Wörterbook, denn gelt “Heimat” at de Ort, wo man to Huus is.

„Heimat“, hett Hans-Georg Buchtmann, Baas van`n Heimatvereen Varel all 1992, hier up den Heinenbarg vördragen. He hett seggt:

„Heimat is dat Nest, wat us upnehmen deit, wenn wi Kraft sammeln willt, wenn wi us darup besinnen willt, wor dat fröher weer, wat use Öllern un Vöröllern makt hebbt, wat wi in de Kinnertied belevt hebbt un van wor ut wi usen Weg gahn sünd.“

 

Hans-Gerd Wefer hett vörhen uk noch mal denn „Heimatgedanken“ vördragen, at he sä:

 „Heimat is mehr as`n Placken Eer. Heimat is dat Dörp, wo wi upwussen sünd, wo wi as Kinner späält hebbt, wo wi eenfach „to Huus“ weern.“

 

„Spraak is ok Heimat“. In us Kuntrei is dat noch „Plattdüütsch“.

Fröher wussen de Kinner mit plattdüütsch up. Hochdüütsch hebbt se eerst in de School lehrt. Plattdüütsch wer de Spraak in de Öllernhüüs.

Plattdüütch hört to de Ammerländer, Ollenborger un Freesländer jüst so as de See to de Küst.

 Man dor sünd nich mehr veele Öllern, de noch mit ehr Kinner Plattdüütsch snackt. Wor liggt dat an, dat sik hüüt` so wenig Lüü troot, mit ehr Kinner Platt to snacken, uk wenn se dat sülwst noch snacken köönt!

 

Plattdüütsch is eene Spraak „mehr“ as annere. Un de Wätenskupp het rutfunnen, dat Kinner, de mit twee Spraaken upwussen sind, mit dat Lirnen van`n anner Fremdspraak lichter hebbt, as de Kinner, de blots eene Spraak snacken köönt. Man nich blots dat mött een Grund wäsen, worüm de Kinner in us Ollenburger Land dat Plattsnacken lirnen schull`n. In eene Tied, wor allens up dat Groode tolöppt, wor väles fremder ward, is`t goot, wenn man wett, wor man hennhört, wor man herkummt.

Dat Nahdenken un Besinnen van de „kulturelle Verantwortung“ mött noch verbätert wern.
De Heimatgedanke mött noch faster in Verbinnung mit us Regionalspraak „Plattdüütsch“ verankert weern.


Leve Frünnen,

watt Heimat is, mööt de Kinner in`t Öllernhuus un in de School lirnen.

Siet de 1950er Johren is de plattdüütsch Spraak in jümmer gröter Bedrängnis kamen. De Tied hett dat so mit sik brocht, dat de Flood van Hochdüütsch, de Norddüütschland ja al siet Luther sacht överspöölt hett, so een Övermacht kreeg, dat Platt darin ünnergeiht. Us Kinner snackt van Jahr to Jahr minner ehr Moderspraak, weil`n ganz Bült Öllern dat Bestahn van us Spraak upgeven doot. Un wat passeert an de Schoolen? Veele Mesters hebbt wi nich achter us.

Vele Johrn lang hett een Masse Lüe sik dorför insett, dat de jungen Minschen, de in Ollnborg studeert, ok wat mit Plattdüütsch to doon kriegen kunnen.
Siet 2008 köönt Studenten, de Schoolmesters  för Düütsch weern wüllt, bi ehr Germanistik-Studium an de Uni Ollnborg, ünner Prof. Dr. Jörg Peters, ok över de tweete Spraak wat to weten kriegen.

Dat gifft Spraakkursen för Anfänger un för Kunnige, wo se Vokabeln lehrn un de Utspraak öven köönt, un wo se an`n Enn ok een Prüfung bestaan mööt.  Un dit Angebot ward ok good annahmen – so um de 100 bit 150 Minschen sitt in de Plattdüütsch-Kursen un Seminaren. De meisten koomt ut`t Ümland. Vele Ostfreesen – klor -, un Ollnborger un Lüe ut Emsland.


Siet 2008/09 gifft dat ok „Plattdüütsch-Beupdragde“ in de Landkreise, Städte un Gemeenden in Ostfreesland un deelwies uk in denn Beriek van de Ollenburger Landskup. De Beupdragden hebbt den politischen Updrag, wat för Plattdüütsch to doon.

Dat is nee. Fröher weer dat mehr Leevhaberee, wenn een wat för Plattdüütsch dee. Hüüt is dat kien Privatvergnögen mehr, dat is een öffentlichen Updrag. Siet 1999 gelt överall in Düütschland de „Europäisch Charta för de Regional- un Minnerheitenspraaken“. Mit dissen europäischen Verdrag för denn Schutz von Spraaken, de keen Staatsspraaken sind, hebbt de Landes- un Bundes-Politiker beslaten, dat Plattdüütsch stützt wirden schall. De Plattdüütsch-Beupdragten sind dorför daar, dat dat  uk umsett un dörführt ward.


Erhard Brüchert, Spieker-Baas, hett neelich in`t Spieker-Blatt to de EU-Spraaken-Charta schreven. „Tein Johr hebbt wi se nun. Wat hett us dat an de „Basis“, in us Orts-, Heimatvereene, plattdüütsche Späälkoppels un Nedderdüütsch-Bünde brocht? Een Verbätern van dat Anseen von Plattdüütsch as us tweede Spraak in Norddüütschland köönt wi woll in us Vereene marken. Villicht is dat nich bloots een Erfolg van de Charta, nee, ok van de Medien, de nu veel mehr as noch in dat letzt` Johrhunnert över Nedderdüütsch wat schrieven un senden doot un dat nich mehr in „minnachtig Maneer.“

Leve Lüü, wo schall dat wietergahn???

In uns Kinnergardens maakt wi de Kinner Lust darup, Plattdüütsch to lehrn. Dat geiht vöran. Dat gifft all Kinnergardens, de hebbt al een Bezugsperson, de mit de Kinner blots Platt snackt. De Öllern mööt dat Projekt natürlich unnerstützen.

Un denn in de Schoolen? Mittlerwiel gifft dat an veele Schoolen al Plattdüütsch-Arbeitsgemeenschuppen. Wi hebbt in Freesland ok veele Lüü funnen, de ehre plattdüütsch Kenntnisse an de Kinner wietergeben wüllt.

Wi mööt al dorvör sorgen, dat dat Utstarven von us plattdüütsche Spraak uphollt.

 Wenn wi nich dütlich mehr in dat Erhollen van us plattdüütsche Spraak investieren willt, un de Tostand nich ernsthaft umdreiht, hett uns „Platt“ kien realen Schang`s mehr för de Tokunft. Dorbi mött dat nich vörrangig veel Geld kosten, veelmehr mött uns Platt weer en veel högeren Bedüden kriegen un dröfft nich blots in lustige Theaterstücken un Vertellsels of Eenzelaktionen sien Anerkennung finnen.


Leve Lüü – mi dünkt, wenn Plattdüütsch uns Moderspraak blieven schall, denn is dat allerhöchste Tied, dat Öllern van vandaag weer richtig Platt lehrnt, daarmit de Kinner, de dar in`n Kinnergaarn oder in`d School lehrnt, dat ok in Huus wietersnacken köönt.


Dat liggt mi an`t Hart un ik wull an disse Stäe, wo Bruukdum, Heimatverbunnenheit un Plattdüütsch-Spraak tosamen hört, jo to`n Mitmaken upropen.


Wi all tosamen mööt us dorför insetten, dat us Heimatspraak erhollen ward un dat de Lüe in hunnert Jahr noch „Platt“ snacken köönt, un vor allen Dingen ok doot.


 So at Georg-Ruseler, us Heimatdichter, dat uk in sien Gedicht „Wenn ick Plattdüütsch hör“ schreven hett.



Wenn ik Plattdüütsch hör –

us ole Kath seh ick wedder stahn,
den Rook ut Dör un Ulenlock gahn,
den Rook so blau;
de Wittkopp steiht dar, den wi harrn,
mien Moder seh ick melken un karrn
vör Dag un Dau-
                                                               wenn ik Plattdüütsch hör.

 

Wenn ick Plattdüütsch hör –

De Swengel geiht dal so deep in`n Sot,
in`n Kruthoff gleiht den Mahn so rod,
un de Lauerk singt.
De Wind, de strickt, de Roggen bleiht,
min Vader steiht in de Wisk un meiht,
un sin Seiß de klingt -
                                                                 wenn ik Plattdüütsch hör.

 

Wenn ick Plattdüütsch hör –

Ward`t Abend, un de Maand, de stiggt,
de Fleddermus un de Kattul flüggt,
un ick buten alleen.
Dat Feld so still, de Welt so wiet
Un ick so jung – oh Kinnertied! –
Ick stah un ween,
                                                                  wenn ick Plattdüütsch hör.



Dank jo för`t tohöörn un wüscht wi us ne gode Tiet

.

©
Alle Rechte beim Autor